زیان ناپایدار چیست؟ مقایسه تأمین نقدینگی با نگهداری دارایی

ممکن است ارزش دلاری دارایی شما در استخر بیشتر شود، اما باز هم «زیان ناپایدار» داشته باشید. دلیل این تناقض ظاهری، مبنای مقایسه است: نتیجه استخر را با نگهداری همان تعداد اولیه از همان دو دارایی مقایسه می کنیم، نه فقط با پولی که روز اول وارد کرده اید.

زیان ناپایدار یا Impermanent Loss، کمتر بودن ارزش سهم شما از استخر نسبت به ارزش همان دارایی های اولیه در حالت نگهداری است. در ادامه با یک مثال عددی می بینیم این فاصله چگونه ایجاد می شود، کارمزدها چه اثری دارند و چرا فرمول استخر ساده را نباید برای هر نوع نقدینگی به کار برد.

وقتی نقدینگی می دهید، چه چیزی در اختیار معامله گران می گذارید؟

در یک استخر دوارزی، کاربران دو دارایی را در یک قرارداد هوشمند قرار می دهند؛ یعنی برنامه ای روی بلاکچین که قواعد معامله و برداشت را اجرا می کند. معامله گران از موجودی این قرارداد برای تبدیل یک ارز به ارز دیگر استفاده می کنند. کسی که دارایی فراهم کرده، تأمین کننده نقدینگی یا LP نام دارد و مطابق قواعد استخر از کارمزد معاملات سهم می گیرد.

برای مثال، در استخر اتریوم و یک توکن دلاری، خریدار اتریوم، توکن دلاری وارد استخر می کند و اتریوم می گیرد. در نتیجه موجودی دو طرف عوض می شود. بنابراین سهم شما از استخر، حق دریافت ترکیب متغیری از دو دارایی است؛ قرار نیست هنگام خروج دقیقاً همان تعداد اولیه را تحویل بگیرید.

در بعضی استخرها به جای ETH از WETH استفاده می شود؛ WETH شکل توکنی اتر است. راهنمای تفاوت ETH و WETH کمک می کند تغییر قالب توکن را با تغییر ارزش اقتصادی آن اشتباه نگیرید.

چرا سهم شما از ارزِ گران شده کمتر می شود؟

برای فهم سازوکار، یک استخر ساده با ارزش مساوی دو طرف را در نظر بگیرید. در مدل حاصل ضرب ثابت، اگر تعداد دو توکن را x و y بنامیم، بدون احتساب کارمزد، حاصل ضرب آن ها ثابت می ماند: x × y = k. معامله، تعداد یک توکن را کم و تعداد دیگری را زیاد می کند و قیمت پیشنهادی استخر نیز با همین نسبت تغییر می کند.

وقتی اتریوم بیرون استخر گران می شود، معامله گر می تواند اتریوم نسبتاً ارزان استخر را بخرد و در بازار دیگر بفروشد. به استفاده از این اختلاف قیمت، آربیتراژ می گویند. این معاملات موجودی اتریوم استخر را کاهش می دهند تا قیمت آن به بازار نزدیک شود. شما در پایان سهمی با اتریوم کمتر و توکن دلاری بیشتر دارید.

این موضوع با اسلیپیج یکی نیست. اسلیپیج اختلاف قیمت مورد انتظار یک معامله با قیمت اجرای آن است؛ زیان ناپایدار، مقایسه نتیجه تأمین نقدینگی با نگهداری دارایی هاست. برای جداکردن این دو مفهوم، راهنمای اسلیپیج در سواپ را ببینید.

مثال: قیمت دو برابر می شود، ولی استخر از نگهداری عقب می ماند

تمام اعداد این مثال فرضی اند. یک ETH به قیمت ۲٬۰۰۰ دلار و ۲٬۰۰۰ واحد توکن دلاری وارد استخر می کنید؛ ارزش اولیه ۴٬۰۰۰ دلار است. توکن دلاری را در تمام محاسبه دقیقاً یک دلار فرض می کنیم. کارمزد، پاداش، هزینه شبکه و تغییر سهم سایر تأمین کنندگان را کنار می گذاریم.

اگر ETH به ۴٬۰۰۰ دلار برسد، نگهداری ساده همان یک ETH و ۲٬۰۰۰ توکن دلاری، ۶٬۰۰۰ دلار ارزش خواهد داشت. اما در مدل استخر ساده، سهم شما تقریباً به ۰٫۷۰۷۱ ETH و ۲٬۸۲۸٫۴۳ توکن دلاری تبدیل می شود. ارزش مجموع آن ها حدود ۵٬۶۵۶٫۸۵ دلار است.

• ارزش اولیه: ۴٬۰۰۰ دلار.
• ارزش سهم استخر پس از تغییر قیمت: حدود ۵٬۶۵۶٫۸۵ دلار.
• ارزش همان دارایی ها در حالت نگهداری: ۶٬۰۰۰ دلار.
• فاصله استخر با نگهداری: حدود ۳۴۳٫۱۵ دلار، معادل ۵٫۷۲ درصد ارزش حالت نگهداری.

رشد ۴۱٫۴۲ درصدی نسبت به ۴٬۰۰۰ دلار اولیه حساب شده، اما عقب ماندگی ۵٫۷۲ درصدی نسبت به ۶٬۰۰۰ دلارِ حالت نگهداری است. برای تمرین محاسبه با قیمت های قابل مشاهده می توانید از صفحه قیمت ارزهای دیجیتال استفاده کنید؛ قیمت های آن صفحه جای فرض های آموزشی این مثال را نمی گیرند.

زیان به تغییر نسبت قیمت بستگی دارد، نه فقط افت بازار

برای همین مدل که در آن ارزش دو طرف برابر است و کارمزد را حساب نمی کنیم، اگر r نسبت قیمت جدید یک دارایی به قیمت قبلی آن بر حسب دارایی دوم باشد، نسبت ارزش استخر به نگهداری برابر است با ۲√r ÷ (۱+r). یک را از نتیجه کم کنید تا اختلاف نسبی به دست آید. برای دوبرابرشدن نسبت قیمت، نتیجه حدود منفی ۵٫۷۲ درصد است.

اگر نسبت قیمت نصف شود نیز مقدار این اختلاف در همین مدل حدود ۵٫۷۲ درصد است. بنابراین هم رشد و هم افت یک دارایی نسبت به دیگری می تواند چنین فاصله ای ایجاد کند. اگر هر دو دارایی دقیقاً با نسبت یکسان گران شوند، نسبت قیمتشان تغییر نمی کند؛ در این مدل از محل تغییر نسبت قیمت، زیان ناپایدار تازه ای ایجاد نمی شود.

نام «ناپایدار» به این امکان اشاره دارد که با بازگشت نسبت قیمت به نقطه شروع، فاصله محاسباتی کم یا صفر شود. این نام قول بازگشت قیمت نیست. هنگام خروج، ترکیب موجود دارایی را تحویل می گیرید و نتیجه آن دوره قابل محاسبه می شود.

کارمزد چه زمانی این فاصله را جبران می کند؟

برای ارزیابی نتیجه، درآمد کارمزد را به ارزش سهم استخر اضافه و هزینه ورود، خروج و مدیریت را کم کنید. اگر کارمزد داخل ارزش سهم محاسبه شده، دوباره آن را اضافه نکنید. شیوه ثبت کارمزد به نسخه و طراحی استخر بستگی دارد؛ گاهی داخل ذخایر جمع می شود و گاهی جداگانه قابل دریافت است.

در مثال بالا، اگر کارمزد دریافتیِ جدا از موجودی ۴۰۰ دلار و مجموع هزینه ها ۳۰ دلار باشد، ارزش خالص ۶٬۰۲۶٫۸۵ دلار می شود؛ یعنی حدود ۲۶٫۸۵ دلار بیشتر از نگهداری. با کارمزد ۱۰۰ دلار و همان هزینه، ارزش خالص ۵٬۷۲۶٫۸۵ دلار خواهد شد. پس دیدن «درآمد کارمزد» به تنهایی پاسخ نمی دهد کدام روش بهتر عمل کرده است.

پیش از انتقال دارایی از صرافی نیز هزینه برداشت بخشی از حساب شماست. صفحه کارمزدهای اکسنوین برای بررسی هزینه خدمت صرافی است؛ آن را با درآمد کارمزد استخر یکی نگیرید.

چرا نقدینگی متمرکز و استیبل کوین ها حساب جدا دارند؟

در نقدینگی متمرکز، شما بازه قیمتی مشخصی برای فعالیت سرمایه تعیین می کنید. با عبور قیمت از مرز بازه، موقعیت ممکن است کاملاً به یکی از دو دارایی تبدیل شود و تا بازگشت قیمت به بازه، کارمزد معاملات فعال را نگیرد. بنابراین فرمول ساده بالا، ماشین حساب عمومی تمام موقعیت های یونی سواپ نیست؛ مرزهای بازه و ترکیب واقعی موقعیت هم لازم اند.

استخر دو استیبل کوین، یعنی دو توکن با هدف حفظ قیمت نزدیک یک دارایی مرجع، معمولاً تغییر نسبت قیمت کمتری دارد؛ مشروط به اینکه این ارتباط قیمتی حفظ شود. اگر یکی از توکن ها از قیمت مرجع فاصله بگیرد، نتیجه عوض می شود. آشنایی با ماهیت تتر به فهم نقش یک توکن دلاری کمک می کند، اما قیمت هدف یک دلار، تضمین ثبات همیشگی هر استیبل کوین نیست.

برای مقایسه درست، این پنج عدد را ثبت کنید

1. تعداد هر دو دارایی در لحظه ورود، نه فقط مبلغ دلاری مجموع.
2. ارزش همان تعداد اولیه در قیمت های امروز؛ این خط مقایسه نگهداری است.
3. تعداد و ارزش واقعی دارایی های قابل برداشت از موقعیت.
4. کارمزد و پاداش دریافت شده، با توجه به اینکه داخل موجودی هست یا جدا.
5. هزینه شبکه، برداشت و تغییر بازه، بدون دوباره شماری.

با این پنج عدد، پرسش دقیق می شود: «تأمین نقدینگی در این بازه زمانی چقدر از نگهداری همان دارایی ها جلو یا عقب افتاده است؟» این مقایسه نشان می دهد ارزش دلاری دارایی چقدر تغییر کرده و انتخاب استخر نسبت به نگهداری چه نتیجه ای داشته است.

پرسش های متداول

آیا زیان ناپایدار یعنی اصل پول کم شده است؟

لزوماً نه. ممکن است ارزش دارایی نسبت به روز اول بیشتر شده باشد، اما از ارزش نگهداری همان تعداد اولیه کمتر باشد. زیان ناپایدار به همین فاصله نسبت به نگهداری اشاره می کند.

آیا صبرکردن همیشه زیان را جبران می کند؟

خیر. کم شدن فاصله به تغییر نسبت قیمت و نتیجه کارمزدها بستگی دارد. گذشت زمان به تنهایی بازگشت قیمت یا جبران فاصله را تضمین نمی کند.

آیا داشتن اتریوم در کیف پول هم زیان ناپایدار دارد؟

نگهداری ساده اتریوم در کیف پول، زیان ناپایدارِ تأمین نقدینگی ندارد؛ ارزش آن همچنان با قیمت بازار تغییر می کند. زیان ناپایدار زمانی مطرح می شود که نتیجه یک موقعیت تأمین نقدینگی را با نگهداری دارایی های اولیه مقایسه کنیم.

جمع بندی

زیان ناپایدار یعنی ارزش سهم شما از استخر، از نگهداری همان تعداد اولیه ارزها کمتر شده است؛ حتی اگر سرمایه تان نسبت به روز اول رشد کرده باشد. برای سنجش نتیجه، ارزش دارایی های قابل برداشت، درآمد کارمزد و هزینه ها را با هم حساب کنید و کارمزدی را که داخل موجودی است دوباره نشمارید. در استخرهای دارای بازه قیمتی مشخص، ترکیب دارایی و بازه انتخابی هم باید وارد محاسبه شوند.